Trang chủ » 'Cha đẻ bộ ảnh Gà mái'- 'Thích đi khắp thế gian' và 'mưu cầu hạnh phúc'

'Cha đẻ bộ ảnh Gà mái'- 'Thích đi khắp thế gian' và 'mưu cầu hạnh phúc'

(Ngày đăng: 21-10-2014 09:52:30)
icon facebook   icon google plus  
Thành công lớn với những dự án ảnh ấn tượng, thu hút sự quan tâm hàng loạt của công chúng, Tâm Bùi - cha đẻ của bộ ảnh "Gà mái" chia sẻ: "Trong cuộc sống có nhiều hoàn cảnh éo le lắm, nhưng nghệ thuật sống là biết tìm niềm vui từ những khó khăn đó."

Đó là lời Tâm Bùi nói khi nhắc đến hai đứa con tinh thần mà anh đã dành nhiều tâm huyết thực hiện, cũng là 2 bộ ảnh đã lấy đi không ít nước mắt và tiếng cười của người xem. “Gà trống” và “Gà mái”, những tác phẩm mà có lẽ chính nhờ tên gọi đã khiến nó trở nên đặc biệt và không thể nhầm lẫn với những bộ ảnh cùng chủ đề của các tay máy khác.

Khi “Gà trống” xuất hiện cuối tháng 8, độc giả đã lập lờ đoán trước sự ra đời của “Gà mái” trong một thời gian không xa. Chỉ có điều người ta không thể biết rằng “Gà mái” là một món quà cảm xúc vượt xa mong đợi, là một câu chuyện rất thật, rất đời, chứ không đơn giản chỉ dừng lại ở concept được lý tưởng hóa như bộ ảnh “cùng cha” kia.

Lê Văn Tiến hay Aimee Phan, những nhân vật trong tác phẩm cuối cùng đều đã có 1 chỗ đứng nhất định trong lòng công chúng, dù là người ta quan tâm đến ngoại hình của họ hay quan tâm nhiều hơn đến cuộc đời của họ. Nhưng giống như một sân khấu, khi vén bức màn sau lưng mới thấy được sự cặm cụi của người đạo diễn. Nghệ thuật có những cái “giao” và “chạm” rất gần nhau, hay chăng vai trò của Tâm Bùi xuyên suốt những “tiếng vang” này là như vậy.

Ở “Gà trống” và “Gà mái”, Tâm Bùi để lại ấn tượng cho người xem trong hình dung là một chàng trai nhạy cảm, dễ “chạm” vào những ngóc ngách ẩn sâu trong cuộc sống gia đình, hay như chính cách anh nói, đó là “mưu cầu hạnh phúc”. Anh giống như một người luôn đi kiếm tìm hạnh phúc từ trong những trúc trắc, khó khăn của cuộc đời, tìm cho anh, và tìm luôn cho cả người khác.

Nhưng nếu ai đã đều đặn theo dõi từng chuyến hành trình của Tâm Bùi cho đến mỗi bộ ảnh anh gửi gắm thì sẽ lại tìm thấy trong con người ấy một hình dung khác: “Chàng trai đi khắp thế gian”. “Người lữ khách sông Hằng” hay “Triệu phú khu ổ chuột” là những lát cắt nổi bật trong cuốn nhật kí “đi và đi” của anh.

Tác giả của bài viết này thích cách đặt 2 vế khi nhắc đến Tâm Bùi: “Chàng trai đi khắp thế gian” và “mưu cầu hạnh phúc”. Trên đời này, “có nhiều cách để đi và có nhiều cách để hạnh phúc”, nhưng có cách đi và để được hạnh phúc mà Tâm Bùi đã tìm ra cho riêng mình.

Trước chuyến đi dài ngày nằm trong kế hoạch tiếp theo của hành trình khám phá thế giới, Depplus đã có may mắn được trao đổi với chính Tâm Bùi để nghe anh chia sẻ những trải nghiệm rất chân thực và hữu ích về nghề và về đời.

"Trải nghiệm có nhiều cách, tôi không muốn chọn cách quá mạo hiểm"

Chào Tâm Bùi, thời gian gần đây, những dự án ảnh do anh thực hiện nhận được sự quan tâm rất lớn của cộng đồng mạng, nhưng cá nhân anh với nhiều người vẫn còn là 1 ẩn số, anh có thể chia sẻ đôi nét về bản thân và cơ duyên đưa anh đến với nhiếp ảnh?

Tôi theo học khoa Đông Phương Học, ngành Hàn Quốc Học của trường ĐH KHXH&NV TPHCM, sau khi tốt nghiệp thì quyết định theo ngành truyền hình. Cách đây 5 năm, một anh bạn đồng nghiệp cho tôi mượn chiếc máy cơ của anh ấy để chụp thử. Có thể nói nếu không có sự kiện đó thì tôi đã không trở thành 1 photographer như ngày hôm nay vì khi cầm 1 chiếc máy cơ chụp ảnh, cảm giác nó rất khác với 1 chiếc máy digital thông thường. Lúc đó mới đi làm, không có nhiều tiền, phải dành dụm 1 thời gian mới đủ để mua 1 chiếc máy ảnh bán chuyên nghiệp đầu tiên cho mình. Sau 5 năm nuôi dưỡng ước mơ, đủ kiến thức và cả dũng cảm, tôi quyết định đi theo con đường nhiếp ảnh chuyên nghiệp.

Điều gì anh tìm thấy ở nhiếp ảnh khiến anh muốn gắn bó với nó?

Một người đạo diễn kể câu chuyện của anh ta bằng phim thì tôi muốn kể câu chuyện của mình bằng hình ảnh. Ưu điểm của nhiếp ảnh là đa phần không cần quá đông người hỗ trợ để chụp, tôi có thể 1 mình 1 máy đi lang thang khắp hang cùng, ngỏ hẻm để tác nghiệp.


Chân dung chàng trai sinh năm 1985, cha đẻ của bộ ảnh "Gà trống" và "Gà mái"

Là một người làm nghệ thuật, tức là có xu hướng về cái đẹp, vậy quan niệm về cái đẹp trong anh cụ thể là như thế nào?

Với tôi cái đẹp trước tiên là đẹp về hình thức, tất nhiên, nhưng nó phải mang thông điệp, nó phải chuyển tải 1 điều gì đó đến với người xem chứ không nên đơn thuần chỉ đẹp là đủ.

Trên facebook cá nhân, anh có giới thiệu về bản thân rằng mình là 1 “A world traveler”, nhưng tôi xem ảnh của anh và thích cái suy nghĩ anh là một “A world wanderer” hơn…

Rất cảm ơn bạn vì sự “nhắc nhở” này vì thật ra tôi chia sẻ “I’m a world traveler” từ trước khi tôi bắt đầu những chuyến đi. Và sau khi đi về, tôi thấy từ “wanderer” thực sự diễn tả chính xác hơn bản chất của mình. 1 người bạn của tôi cũng chia sẻ là “I’m happy to hear that you’re a full-time wanderer”.

Cái cách mà anh cóp nhặt từng thứ một trên đường đi của mình, anh tìm thấy gì từ những mảnh vụn đó?

Những cái được của việc đi thì nhiều vô kể. Ông bà ta nói “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”, mình biết được nhiều vùng đất mới có cảnh đẹp này, con người mới này, phong tục tạp quán mới này, và tôi thích nhất là được lắng nghe những tâm sự của họ về cuộc sống. Nó sẽ cho bạn cách nhìn mới đa chiều hơn về xã hội. Và đặc biệt, một nhiếp ảnh như tôi sẽ tìm thấy vô vàn cảm hứng sáng tác ở một vùng đất xa lạ.

Nhiều người thích thú và ao ước có một lần được "xuất ngoại" giống như anh, nhưng tôi biết, chuyến đi phượt kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng thật không dễ dàng chút nào, anh có thể chia sẻ những kinh nghiệm của bản thân để các bạn trẻ có định hướng hơn cho chuyến đi của mình?

Đầu tiên muốn đi thì phải có tiền, tôi quan niệm như vậy. Vì có lẽ mình đã ở độ tuổi bắt đầu biết thận trọng. Tôi không đủ can đảm khi quăng mình ra đường hàng tháng trời ở những nơi được cho là nguy hiểm hàng đầu thế giới như Ấn Độ, Himalaya… chỉ với vài trăm đô trong túi. Trải nghiệm có nhiều cách, tôi không muốn chọn cách quá mạo hiểm. Thứ 2, đi thì phải có thời gian. Không phải ai cũng đủ can đảm bỏ công việc hàng tháng trời để rong ruổi, vì có khi phải mất việc vì sếp không đồng ý. Thứ 3, đi thì phải có kiến thức. Những chuyến đi của tôi được lập kế hoạch ít nhất là 6 tháng. Trong thời gian đó, tôi tìm đọc rất nhiều sách về văn hoá, chính trị, xã hội, địa lý…của vùng đất mà mình sắp đến, tìm cách làm quen với những người địa phương ở đó thông qua những mạng bạn bè như couchsurfing.com, sau khi có một vốn kiến thức kha khá thì mới lên đường.

Tâm Bùi và bạn bè trên đường khám phá châu Á

Theo học chuyên ngành liên quan sâu sắc đến văn hóa, lại thấy anh khá quan tâm đến tôn giáo và tín ngưỡng, trong bộ ảnh “Người lữ khách sông Hằng” anh cũng chia sẻ rằng “không hiểu sao những lần đi ngang Burning Ghat (chỗ thiêu xác) trên sông Hằng, mình bị rút hết sức lực, đầu nhức và buồn nôn”, anh có phải một người mê tín?

Bạn nên định nghĩa lại thế nào là "mê tín". Chúng ta cần phân biệt rõ ràng giữa một người "mê tín" và một người phát triển về tâm linh. Tôi nghiên cứu về sự phát triển tâm linh của con người và tôi tin vào sự tồn tại của thế giới siêu nhiên. Thế giới đó có khả năng tác động đến một số người nhạy cảm hoặc có khả năng đặc biệt do được tu tập. Còn mê tín là tin tưởng một cách mê muội vào những hiện tượng thần thánh và những hủ tục do 1 số người hoặc cộng đồng tự tạo ra.

Anh có thể kể lại 1 kỉ niệm đáng nhớ nhất trong quá trình đi và tác nghiệp của mình không?

Kỉ niệm này tôi cho là đáng nhớ nhất trong đời, đó là lúc tôi và anh em trong đoàn đi đến hồ Tso Moriri ở Ladakh. Ladakh là một vùng cao nguyên rộng lớn ở Kashmir của Ấn Độ, nằm ngay cạnh dãy Himalaya hùng tráng. Với độ cao là 5300m so với mặt nước biển, cao hơn rất nhiều so với nóc nhà Đông Dương Fansipang, thì những người “hạ du”như chúng tôi lần đầu bước chân đến sẽ gặp nhiều rắc rối. Đầu tiên là da khô, niêm mạc mũi bị khô nên nứt ra và chảy máu, kèm với nước mũi do bị cảm tạo thành 1 thứ dung dịch không thể tả nổi và nó chảy ra liên tục. Tệ hại nhất là bị sốc độ cao, cả đoàn 8 người đều bị khó thở.

Từ khi đặt chân đến hồ, tôi nằm bẹp dí trong phòng trọ, không đứng dậy nổi vì đi nhanh cũng mệt. Tôi nhìn ra khung cửa sổ, buổi chiều xuống nắng vàng rực đỉnh núi, soi bóng xuống mặt hồ, và bất lực không làm gì được, chỉ biết chụp 1 bức ảnh qua khung cửa sổ đó. Tối đến nhiệt độ xuống gần 0, tình trạng khó thở càng nguy kịch đến nổi có 1 người phải vào bệnh viện, những người còn lại nằm thở oxy trong phòng.

Tối đến, tôi không dám ngủ vì khó thở quá, kiểu như đang đứng trước ranh giới giữa sự sống và cái chết. Tôi lấy ống oxy đút vào mũi, nằm cầu nguyện với Phật phù hộ cho nhóm chúng tôi vượt qua đêm nay, về VN tôi sẽ ăn chay 1 tháng. Cuối cùng thì đêm kinh hoàng đó cũng trôi qua, sáng ra chúng tôi khoẻ hơn 1 tí, chụp ảnh kỉ niệm với cô chủ nhà rồi lên xe ra về càng nhanh càng tốt.

Khung cửa sổ nơi Tâm Bùi nằm và nhìn ra hồ Tso Moriri

Chân dung cô chủ nhà trọ vào buổi sáng cả nhóm chia tay trở về nước

"Nghệ thuật sống là biết tìm niềm vui từ những khó khăn"

Những chuyến đi quả là hấp dẫn, nhưng đi nhiều như vậy, đến khi nào anh mới dừng lại…?

Trên đường đi, tôi gặp rất nhiều người phương Tây, đàn ông có, phụ nữ có, họ đều đã đã ở tuổi lục tuần, tóc bạc trắng mà vẫn lên đường, một mình. Họ trông rất ung dung tự tại, ngồi đọc sách gần bàn ăn của tôi, họ chủ động cười và bắt chuyện với tôi. Lúc ấy, tôi đã nghĩ trong đầu: “tuổi tác không thể là một trở ngại, miễn khi nào ta còn khoẻ và còn yêu đời”. Vì vậy tôi rất quan trọng sức khoẻ của mình, tôi ăn uống đúng giờ giấc hơn, tập yoga đều đặn gần 3 năm nay. Và những chuyến đi chỉ có thể dừng lại nếu một ngày tôi không còn mê nghề, không còn ham khám phá nữa, mà ngày đó, chắc hẳn khó có thể xảy ra lắm.

Với cá nhân anh, âm nhạc và văn chương góp vai trò như thế nào trong quá trình sáng tạo nhiếp ảnh?

Tôi có thói quen là đang ở đâu thì nghe nhạc ở đó. Ở miền Tây nghe cải lương, ở Sài Gòn nghe tình ca, còn khi tôi lang thang trên Himalaya, tôi luôn mang theo ipod để bật nhạc của Kitaro. Vì trong nhạc có hình. Trong bộ ảnh mới nhất “Gà Mái”, bài nhạc tạo cảm hứng cho tôi là “Cơn bão nghiêng đêm” của Lê Cát Trọng Lý. Còn điện ảnh và nhiếp ảnh có mối quan hệ rất gần gũi, điều này quá rõ rồi. Rất nhiều không gian trong ảnh của tôi được lấy cảm hứng từ phim của đạo diễn Trần Anh Hùng.

Từ đâu anh có ý tưởng thực hiện bộ ảnh “Gà trống” và “Gà mái”?

Tôi đã ấp ủ ý tưởng bộ ảnh “Gà Trống” từ rất lâu vì đó là cuộc sống mà tôi muốn hướng đến, và tôi muốn kể lại câu chuyện đó bằng hình ảnh cho nhiều người cùng “nghe”. Và rồi từ “Gà Trống”, một chủ đề rộng hơn được sinh ra trong lúc trà dư tửu hậu, đó là “Happiness Pursuit” (Mưu cầu hạnh phúc). Trong cuộc sống có nhiều hoàn cảnh éo le lắm, nhưng nghệ thuật sống là biết tìm niềm vui từ những khó khăn đó. Và loạt ảnh của tôi sẽ xoáy vào khía cạnh này.

Anh nói đó là cuộc sống mà anh muốn hướng đến, điều này tạo ra khá nhiều ý hiểu khác nhau, là do anh thích 1 cuộc sống “độc thân vui vẻ” hay anh không tin vào tình yêu và hôn nhân đến mức đã nhìn thấy trước tương lai của mình?

Nói chính xác là tôi tin vào tình yêu và hạnh phúc chứ tôi không tin vào sự công nhận của xã hội để được hạnh phúc. Qua 2 bộ ảnh vừa rồi, tôi không phản đối hôn nhân với tình yêu, tôi chỉ phản đối khi người ta dùng hôn nhân, pháp luật như 1 biện pháp để cưỡng bức tình yêu. Tình yêu không phải là một bảng hợp đồng kinh tế. Nên với tôi hôn nhân không quan trọng, quan trọng là có yêu hay không thôi. Bạn nghĩ xem, cưới nhau mà "đồng sàn dị mộng" thì có hạnh phúc không?

Tâm Bùi chụp hình cùng mẹ con Aimee Phan, nhân vật đặc biệt trong bộ ảnh "Gà mái"

Tiêu chí nào để chọn mẫu cho 1 bộ ảnh của anh? Như trong bộ ảnh “Gà trống”, có khá nhiều ý kiến trái chiều rằng Lê Văn Tiến không có ngoại hình của 1 ông bố…

Tiêu chí của tôi đầu tiên là phù hợp ý đồ. Trước khi chụp, bạn bè tôi ai cũng nói là Tiến nhìn không giống 1 ông bố vì anh còn trẻ quá. Nhưng ý đồ của tôi là 1 người đàn ông trẻ, có cơ bụng 6 múi, có gu ăn mặc và 1 gương mặt biểu lộ nội tâm phong phú. Vậy thì có lý do gì không chọn Tiến? Tôi lắng nghe dư luận, nhưng đó không phải điều tiên quyết ảnh hưởng đến quyết định của mình. Cũng như hiện tại tôi đang chọn người mẫu cho bộ ảnh tiếp theo là 2 ông bố và 1 cô con gái, đề tài khá nhạy cảm nên vẫn chưa chọn được. Người mình cần thì họ không dám tham gia, người xung phong thì không đúng yêu cầu. Tôi sẽ đợi đến khi nào tìm được người vừa ý thì mới bắt đầu.

29 tuổi và vẫn còn độc thân, liệu tình trạng “cô đơn” của cá nhân anh có ảnh hưởng nhiều đến tư duy tác phẩm?

Vậy thì chắc phải định nghĩa lại thế nào là “cô đơn”. Hiện tại tôi “một mình” nhưng không “cô đơn” vì tôi sống 1 mình, đi du lịch 1 mình, làm việc một mình…tôi vẫn thấy rất thoải mái. Tất nhiên nếu có 1 người khác chia sẻ cuộc sống với mình thì vẫn tốt hơn, nhưng nhớ là “chia sẻ” chứ không “phá hỏng” nhé! Còn chưa tìm được người phù hợp thì tôi vẫn vui vẻ với cuộc sống hiện tại. Tôi đã từng cuống cuồng chạy đi tìm nhưng giờ mới nhận ra rằng có những thứ càng tìm càng không thấy, mà phải tự nó đến và việc của mình chỉ là chuẩn bị thật kỹ để đón nhận.


Người ta“dụng trí”, còn tôi thì “dụng tâm”

Người ta bảo người nghệ sĩ thực thụ lúc nào cũng nghèo vật chất, nhưng giàu tinh thần. Đó có phải trường hợp của anh?

Tôi cũng không rõ thế nào là nghệ sĩ thực thụ nữa, nhưng nếu “nghèo vật chất” là 1 tiêu chí phấn đấu trở thành nghệ sĩ thực thụ thì tôi không muốn. Tôi không muốn mình lâm vào tình trạng túng quẫn vì bạn biết đó, dù làm gì đi nữa thì phải sống thoải mái trước đã, đầu óc mới nhẹ nhỏm mà sáng tạo được. Tôi không phải tuýp người có trăng gió bầu bạn là đủ.

Làm nghề nhiều năm, đã bao giờ anh phải đứng trước lựa chọn giữa đam mê và vật chất?

Tôi là người rõ ràng. Tôi luôn phân chia bộ não của mình thành 2 phần, một cho làm việc kiếm tiền, hai là cho sáng tạo. Nên khi tôi không đặt mình vào tình thế khó xử thì tôi không việc gì phải lựa chọn. Ví dụ như khách hàng mời tôi chụp 1 bộ ảnh quảng cáo, tôi thấy phù hợp và nhận lời thì tôi sẽ làm hết mình theo ý tưởng và deadline mà khách hàng đã đặt ra. Tất nhiên vẫn có sáng tạo, nhưng sáng tạo trong khuôn khổ cho phép. Vì đó là công việc. Phải có công việc thì mới có những chuyến viễn du, và những bộ ảnh mới được ra đời đều đặn.

Nhiều người cho rằng nghệ thuật cứ cái gì bị thương mại hóa thì sẽ mất đi giá trị chân phương, ý kiến anh ra sao về chuyện này?

Tôi thấy đa phần là như vậy, nhưng không hẳn là tất cả. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố lắm, mà cái quan trọng nhất là tầm nhìn của khách hàng. Nói tới thương mại thì phải nói tới khách hàng và nhãn hàng mà người ta muốn mang nghệ thuật vào với mục đích tiếp thị. Người khách hàng có kiến thức, am hiểu về nghệ thuật sẽ đưa ra chiến lược mà trong đó người nghệ sĩ được tự do thể hiện nhất, nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ, mục đích mà nhãn hàng hướng tới. Lúc này, tính nghệ thuật được giữ lại nhiều nhất. Còn người khách hàng tồi thì luôn áp đặt ý kiến của mình lên tất cả.

Tôi vẫn luôn khâm phục nền công nghiệp quảng cáo của Thái Lan, họ quá sáng tạo với những ý tưởng lấy được nước mắt người xem. Tự dưng người ta cũng có cảm tình hơn với nhãn hàng đó. Thế là quá thành công rồi!

Bộ ảnh Himalaya sẽ là dự án tiếp theo được ra mắt sau "Gà mái"

Vậy theo anh, yếu tố nào là quan trọng nhất để tạo nên 1 nhiếp ảnh gia thực thụ và tỉ lệ các phẩm chất cần thiết là bao nhiêu?

“Nhiếp ảnh gia hơn nhau ở cái đầu” - câu này tôi nghe lóm từ 1 ông anh photographer ở Hà Nội và tôi cảm thấy đa phần là đúng. Chụp ảnh thì ai cũng chụp được, nhưng ảnh có mang thông điệp gì hay không thì không phải ai cũng làm được. Nhưng tôi ngược lại, người ta“dụng trí”, còn tôi thì “dụng tâm”. Với tôi, điều cốt lõi luôn nằm ở sự hồn nhiên khi tôi cầm máy, tôi muốn nhìn cuộc đời bằng trái tim chứ không bằng khối óc.

Còn về tỉ lệ các phẩm chất là bao nhiêu thì tôi cũng không rõ nên là bao nhiêu nữa, cứ chụp thôi, cho mình xem trước, sau đó có ai đồng cảm thì họ tìm đến với mình.

Cá nhân anh, anh thấy mình đã đạt được đến đâu rồi?

Tôi chỉ là 1 hạt bụi thôi (cười)

Sắp tới anh đã có kế hoạch gì tiếp theo với nghiệp cầm máy của mình chưa? Anh có thể chia sẻ 1 chút với độc giả

Một chuyến đi dài hơi nữa trong năm 2015, có thể là Châu Phi. Tìm một khoá học ở nước ngoài để nắm rõ hơn về kỹ thuật và tìm một ông thầy dạy mình quên hết kỹ thuật đi và biết cách yêu thương hơn nữa.